علت فروریزش ناگهانی زمین در کلانشهرها چیست؟

به گزارش اخبار ساختمان، علی بیت‌اللهی با اشاره به سوابق وقوع فروریزش های موضعی در کشور اظهار داشت: فروریزش های ناگهانی زمین پدیده ای مسبوق به سابقه است که پیشتر نمونه های متعددی از آن را در شهر تهران، از جمله در محورهای مولوی، شهران، خیابان پیامبر، سه‌راه خیام، میدان قیام، میدان محمدیه و محدوده روبه‌روی بیمارستان اکبرآبادی شاهد بوده ایم.

وی گفت: در کلانشهر اصفهان نیز طی ماه های اخیر و در مجاورت خطوط متروی در دست حفاری و همچنین سایر نقاط شهری، حوادث متعددی از فروریزش زمین بر اثر گسیختگی خطوط آب یا فاضلاب به ثبت رسیده است. اگرچه در نگاه نخست عنوان می شود که فوران آب و فاضلاب موجب شسته شدن خاک زیرسطحی، ایجاد حفرات و در نهایت فروریزش ناگهانی معابر می شود و این توجیه از نظر مکانیکی قابل قبول است، اما پرسش اساسی این است که ریشه و علت اصلی این حجم از شکستگی ها و گسیختگی های مکرر لوله ها چیست.

عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در تشریح این سازوکار تصریح کرد: فرونشست تدریجی زمین پدیده ای فراگیر است که همه مساحت شهری اصفهان را با درجات و شدت های مختلف تحت تأثیر قرار داده است؛ هنگامی که فرونشست به صورت نامتقارن و پیوسته رخ می دهد، خطوط زیرسطحی که دو نقطه نامشخص را به یکدیگر متصل کرده اند دچار انحنا و کشش مضاعف می شوند.

وی ادامه داد: تأسیسات و اتصالات لوله ها به دلیل فرسودگی یا محدودیت ساختاری، تنها تا آستانه معینی قادر به تحمل این کشش و تغییر شکل هستند و پس از رسیدن به نقطه بحرانی، دچار گسیختگی و شکستگی می شوند؛ در نتیجه، فوران آب یا فاضلاب موجب آب‌شستگی زیرسطحی و در نهایت فروریزش معابر شهری می شود؛ از این رو، فروریزش های اخیر اصفهان ارتباطی مستقیم و جدایی ناپذیر با فرونشست فراگیر این دشت دارد.

بیت‌اللهی با بیان اینکه در سالهای گذشته با چنین حجم و شدتی از شکستگی شریان های حیاتی مواجه نبودیم، خاطرنشان کرد: با تشدید فرونشست، فروریزش های ناشی از قطع و گسیختگی خطوط انتقال آب و فاضلاب نیز در اقصی نقاط شهر تشدید و توسعه پیدا کرده که این امر بازتاب دهنده اثر مستقیم فرونشست بر شریان های زیرسطحی است.

وی در ادامه با اشاره به پایش های جامع انجام شده پیرامون وضعیت فرونشست در کشور، گفت: بر اساس ارزیابی های آماری و اطلاعات جدید به دست آمده از کلانشهرهای تهران، اصفهان و مشهد، در دو سال اخیر حداقل ۲۰ درصد به مساحت پهنای فرونشستی این مناطق نسبت به دو سال قبل از آن افزوده شده است.

رئیس بخش زلزله شناسی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی تأکید کرد: فرونشست زمین یک پدیده موضعی یا نقطه ای نیست، بلکه فرآیندی کاملا توسعه یافته و پیش رونده است؛ به این معنا که وقتی یک لایه تحتانی به سمت پایین کشیده می شود، این انحنا و افت ارتفاع به تدریج به همه صفحات مجاور سرایت کرده و ابعاد و اراضی بسیار گسترده تری را درگیر می کند.

وی افزود: پایش های میدانی در تمام محیط های شهری کشور نشان می دهد که نه تنها این مخاطره مهار یا کاسته نشده، بلکه وسعت و دامنه پهنه های فرونشستی گسترش یافته است؛ بر همین اساس گزارش جامعی به منظور تدوین و اجرای فوری «مقررات ملی فرونشست زمین» تهیه و به رئیس‌جمهور ارسال شده است تا تمهیدات و تصمیمات لازم در این حوزه به صورت ساختارمند اتخاذ و اجرایی شود.

ایرنا